İnsan hata yapar. Dinimizin insana bakışında asıl mesele hiç hata yapmamak değil, hatadan sonra ne yaptığıdır. Tövbe kapısı bu yüzden daima açık bırakılmıştır. Tövbe namazı da pişmanlığını iki rekat namazla ortaya koymak isteyen kimsenin kıldığı nafile bir namazdır. Bu yazıda tövbenin şartları, tövbe namazının nasıl kılındığı, okunacak dualar ve en çok merak edilen sorular Hanefî mezhebi esas alınarak anlatılmaktadır.
Tövbe Nedir?
Tövbe kelimesi Arapçada dönmek anlamına gelir. Kulun günahtan Rabbine dönmesi tövbe, Allah’ın kulunu bağışlamakla ona dönmesi ise tevbenin kabulüdür. Nitekim Allah’ın isimlerinden biri Tevvâb’dır, yani tövbeleri çokça kabul eden.
Kur’an-ı Kerim bu kapının ne kadar geniş olduğunu açıkça bildirir. Zümer Suresinin 53. ayetinde, kendi aleyhlerine aşırı giden kullara seslenilir ve Allah’ın rahmetinden ümit kesmemeleri, onun bütün günahları bağışlayacağı söylenir. Bu ayet, geçmişi ne olursa olsun hiç kimsenin kendini kapının dışında saymaması gerektiğini anlatır.
Tövbenin Şartları Nelerdir?
Alimler tövbenin makbul olması için üç şart sayar. Bunlara bazen bir dördüncüsü eklenir.
- Günahı derhal bırakmak. İşlemeye devam ederken yapılan tövbe, sözden ibaret kalır.
- Yaptığına pişman olmak. Tövbenin kalbe bakan tarafı budur ve en önemlisidir.
- Bir daha dönmemeye kesin karar vermek. İnsan zayıftır, belki yine düşer, fakat karar anında niyetin samimi olması gerekir.
- Kul hakkı varsa onu ödemek. Alınan mal iade edilir, kırılan gönül alınır, gıybeti yapılan kimseden helallik istenir.
Dördüncü madde çoğu zaman atlanır ama en belirleyici olanıdır. Allah kendi hakkını bağışlayabilir, ancak kul hakkı helalleşmeden düşmez. Bu sebeple tövbe eden kimsenin önce üzerinde hak bulunan insanlarla helalleşmesi gerekir.
Tövbe Namazı Nasıl Kılınır?
Tövbe namazı iki rekattır ve nafile namaz olarak kılınır. Kılınışında diğer nafile namazlardan bir farkı yoktur.
- Abdest alınır. Hadis kaynaklarında, bir kul günah işleyip güzelce abdest alır, iki rekat namaz kılar ve Allah’tan bağışlanma dilerse bağışlanacağı bildirilmiştir.
- Kıbleye dönülür ve tövbe niyetiyle iki rekat nafile namaza niyet edilir.
- Birinci rekatta Fâtiha ve bildiğiniz bir sure, ikinci rekatta yine Fâtiha ve bir sure okunur. Belirli bir sure şartı yoktur, dileyen Kâfirûn ve İhlâs surelerini okur.
- Namaz selamla tamamlanır.
- Selamdan sonra eller açılır, istiğfar edilir ve kişi kendi diliyle tövbe eder.
Namazın vakti serbesttir. Yalnızca güneşin doğduğu, tam tepede olduğu ve battığı üç kısa vakitte nafile namaz kılınmaz. Gecenin ilerleyen saatinde kılmak, sessizlik ve yalnızlık sebebiyle daha tesirli görülmüştür.
Namazdan Sonra Okunacak Dualar
En çok bilinen istiğfar cümlesi şudur. Estağfirullâhe’l azîm ellezî lâ ilâhe illâ hüve’l hayye’l kayyûme ve etûbü ileyh. Manası, kendisinden başka ilah olmayan, diri ve her şeyi ayakta tutan yüce Allah’tan bağışlanma diler ve ona tövbe ederim, demektir.
Kaynaklarımızda istiğfarların efendisi diye anılan dua da bu makamda okunur. Bu duanın tam metnini ve manasını seyyidül istiğfarı anlattığımız sayfada bulabilirsiniz.
Ezber şart değildir. Kişi kendi diliyle, kendi kelimeleriyle de tövbe edebilir. Rabbim yaptığıma pişmanım, bir daha dönmemeye söz veriyorum, beni affet demek de tövbedir. Önemli olan sözün kalpten çıkmasıdır.
Aynı Günaha Tekrar Düşen Ne Yapmalı?
İnsanı en çok yoran soru budur. Bir kimse tövbe eder, bir süre sonra yine aynı günaha düşer ve artık yüzü kalmadığını düşünerek tövbeyi büsbütün bırakır. Oysa doğru olan, her düşüşte yeniden kalkmaktır.
Rivayetlerde, kulun günah işleyip her defasında tövbe etmesi karşısında Allah’ın onu bağışlamaya devam ettiği bildirilir. Şeytanın en etkili oyunlarından biri, insana bu kadar tövbeden sonra bir daha olmaz dedirtmektir. Tövbeyi bırakmak, günahın kendisinden daha ağır bir hal olabilir.
Pratik olarak şunu yapmak faydalıdır. Günaha düşüren sebebi bulup onu ortadan kaldırmak. Ortam, arkadaş çevresi, boş vakit ve alışkanlık çoğu zaman asıl tetikleyicidir. Namaz vakitlerini düzene sokmak, günü işle ve ibadetle doldurmak, tövbeyi sözde bırakmaktan kurtarır.
Merak Edilen Sorular
Tövbe namazı kaç rekattır?
İki rekattır. Dileyen dört rekat da kılabilir, ancak asıl olan iki rekattır.
Tövbe namazı kılmadan tövbe olur mu?
Olur. Tövbe için namaz şart değildir, kalpten pişmanlık ve bağışlanma dilemek yeterlidir. Namaz, tövbeyi güçlendiren bir vesiledir.
Hangi vakitte kılınır?
Yasak olan üç kısa vakit dışında her saatte kılınabilir. Gece kılmak tercih edilir ama zorunlu değildir.
Kul hakkı olan bir günahta ne yapılır?
Önce hak sahibiyle helalleşilir veya hakkı iade edilir. Hak sahibine ulaşılamıyorsa onun adına sadaka vermek ve ona dua etmek tavsiye edilmiştir. Bu durumlarda bir din görevlisine danışmak en doğrusudur.
Tövbe ettiğimi başkalarına söylemeli miyim?
Hayır. Allah’ın örttüğü bir günahı açığa vurmak doğru görülmemiştir. Tövbe kul ile Rabbi arasında kalır. Yalnızca kul hakkı varsa hak sahibiyle konuşmak gerekir.
Kendi durumunuza dair kesin bir cevap almak isterseniz bir din görevlisine veya Diyanet İşleri Başkanlığının Alo 190 hattına danışmanız en doğrusudur. Namazla ilgili diğer konular için namaz soru cevap yazımıza, kaçırılmış namazlar için kaza namazı yazımıza bakabilirsiniz. Sorunuzu soru sor sayfamızdan bize iletebilirsiniz.
