Vaktinde kılınamayan namazın sonradan kılınmasına kaza namazı denir. Geçmiş yıllarında namaz kılmamış ya da bir dönem aksatmış pek çok kimse, nereden başlayacağını ve nasıl kılacağını bilemediği için işe hiç girişemez. Oysa kaza namazının usulü sanıldığı kadar karmaşık değildir. Bu yazıda kaza namazının hükmü, hangi namazların kaza edildiği, niyetin nasıl yapıldığı ve yıllara yayılmış borçların nasıl kapatılacağı Hanefî mezhebi esas alınarak anlatılmaktadır.
Kaza Namazının Hükmü
Bir farz namaz vakti çıktığında o namaz düşmez, borç olarak kalır. Bu sebeple kaza namazı kılmak gereklidir. Namazı bilerek terk eden kimse hem tövbe eder hem de o namazı kaza eder. Uyuyakalmak veya unutmak gibi sebeplerle kaçıran kimse ise günahkâr olmaz, hatırladığında kılar.
Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir. Geçmişte kılınmamış namazlar insanı ümitsizliğe düşürmemelidir. Zümer Suresinin 53. ayetinde Allah’ın rahmetinden ümit kesilmemesi, onun bütün günahları bağışlayacağı bildirilir. Kaza borcu ne kadar çok olursa olsun, bugün başlayan kimse yolun başındadır.
Hangi Namazlar Kaza Edilir?
Beş vakit namazın farzları kaza edilir. Sabah namazının iki rekat farzı, öğlenin dört, ikindinin dört, akşamın üç, yatsının dört rekat farzı kazaya kalınca sonradan kılınır. Vitir namazı Hanefî mezhebinde vacip olduğu için o da kaza edilir.
Sünnetler kural olarak kaza edilmez. Tek istisna sabah namazının sünnetidir. Sabah namazı güneş doğduktan sonra o günün öğle vaktine kadar kaza edilirse, sünneti de farzıyla birlikte kılınır. Öğle vakti girmişse yalnız farz kaza edilir.
Kadınların hayız ve nifas günlerinde kılamadığı namazlar kaza edilmez. Bu günlerde tutulamayan oruçlar ise sonradan tutulur. Bu ayrım dinin kolaylık esasının açık bir örneğidir.
Kaza Namazı Nasıl Kılınır?
Kaza namazı, vaktinde kılınan namazla aynı şekilde kılınır. Rekat sayısı değişmez, okunacak sureler değişmez, oturuş ve secdeler aynıdır. Tek fark niyettedir.
Niyet ederken hangi namazın kazası kılındığı belirtilir. Çok sayıda kaza borcu olan kimse şöyle niyet eder. Kılamadığım ilk öğle namazının farzını kılmaya niyet ettim. Her kıldığında yine ilk diye niyet eder, böylece sıra kendiliğinden ilerler ve kaçıncı namazda olduğunu hesaplamak zorunda kalmaz. Bazı kimseler son kılmadığım diyerek de niyet eder, ikisi de geçerlidir, önemli olan bir usul belirleyip ona devam etmektir.
Kaza namazlarında sesli okuma kuralı da farklıdır. Gündüz kaza edilen sabah, akşam ve yatsı namazlarında imam olmadıkça içten okunur. Cemaatle kaza kılınıyorsa sesli okunabilir. Namazın kılınış sırasını hatırlamak isteyenler namaz duaları ve sureleri yazımıza bakabilir.
Tertip Yani Sıra Gözetmek
Hanefî mezhebinde tertip sahibi olmak diye bir kavram vardır. Üzerinde beş vakit veya daha az kaza borcu bulunan kimse tertip sahibidir ve namazları sırasına göre kılmakla yükümlüdür. Yani sabahı kılmadan öğleyi kılamaz, önce kaçırdığını kaza eder sonra vakit namazını kılar.
Kaza borcu altı vakti aştığında tertip düşer. Bu durumdaki kimse sırayı gözetmek zorunda değildir, hangi namazı isterse onu kaza edebilir. Yıllara yayılmış borcu olanlar bu ikinci gruba girer ve işleri bu yönüyle kolaydır.
Kaza Namazı Kılınamayan Vakitler
Günde üç vakit vardır ki bu vakitlerde kaza namazı kılınmaz. Güneşin doğmakta olduğu vakit, tam tepede bulunduğu vakit ve batmakta olduğu vakit. Bu üç zaman dilimi kısadır ve günlük programı zorlaştırmaz. Bunların dışındaki her saatte kaza namazı kılınabilir.
Bulunduğunuz yerin güneş doğuş ve batış saatlerini namaz vakitleri sayfamızdan, ilçe bazlı vakitleri ise il sayfalarındaki ilçe listelerinden takip edebilirsiniz.
Yıllara Yayılmış Borç Nasıl Kapatılır?
Önce kabaca bir hesap yapılır. Namazın farz olduğu yaştan itibaren kaç yıl kılınmadığı düşünülür ve bir yıl üç yüz altmış gün kabul edilerek toplam vakit sayısı çıkarılır. Kesin rakama ulaşmak mümkün değilse fazla tarafı tercih edilir, böylece borcun altında kalınmaz.
Sonrası düzen meselesidir. En yaygın ve en sürdürülebilir yöntem, her vakit namazının ardından bir kaza namazı kılmaktır. Günde beş kaza demek yılda bin sekiz yüz vakit demektir, yani beş yıllık borç yaklaşık bir yılda kapanır. Aceleye getirip günde otuz kırk rekat kılmaya çalışan kimse birkaç hafta içinde bırakır. Az ama devamlı olan tercih edilmelidir.
Kıldıklarını bir deftere veya telefondaki bir nota işlemek de faydalıdır. Sayının azaldığını görmek devam etme gücü verir. Bu arada vakit namazlarını aksatmamak esastır, çünkü yeni borç eklemek eskisini kapatmayı imkânsız hale getirir.
Merak Edilen Sorular
Kaza namazı sünnetler yerine kılınabilir mi?
Üzerinde kaza borcu olan kimsenin, nafile kılmak yerine kaza kılmasının daha faziletli olduğu söylenmiştir. Ancak sabah namazının sünneti ve vitir gibi kuvvetli sünnetler terk edilmemelidir.
Kaza namazları birleştirilerek kılınır mı?
Her namaz kendi rekat sayısıyla ayrı ayrı kılınır. Birkaç günün namazını tek namazla kılmak gibi bir usul yoktur.
Vefat eden kimsenin kaza borcu ne olur?
Namaz bedenle yapılan bir ibadet olduğu için başkası onun yerine kılamaz. Vasiyet bırakmışsa mirasından fidye verilmesi gerektiğini söyleyen alimler vardır. Bu konu ayrıntılı olduğundan bir din görevlisine danışılması uygun olur.
Kaza namazına niyet ederken hangi namaz olduğunu bilmek şart mı?
Evet, hangi vaktin kazası olduğu niyette belirlenir. Sabah mı öğle mi olduğu bilinmeden kılınan namaz kaza yerine geçmez.
Kaza namazı gece kılınabilir mi?
Kılınabilir. Yasak olan üç vaktin dışında gecenin her saatinde kaza namazı kılmak caizdir.
Kendi durumunuza dair kesin bir cevap almak isterseniz bir din görevlisine veya Diyanet İşleri Başkanlığının Alo 190 hattına danışmanız en doğrusudur. Namazla ilgili diğer sorular için namaz soru cevap yazımıza, cemaate geç kalındığında ne yapılacağı için cemaate sonradan yetişen kişi yazımıza bakabilirsiniz. Sorunuzu bize soru sor sayfamızdan iletebilirsiniz.
