Kıymetli kardeşlerim, camide bize en çok sorulan meselelerden biri de cemaate geç kalan kardeşimizin namazını nasıl tamamlayacağıdır. İş çıkışı, yol, trafik derken bazen camiye vardığımızda imam efendi namaza başlamış oluyor. Böyle bir durumda telaşa kapılmaya hiç gerek yok. Aşağıda bu konuda sıkça sorulan soruları Hanefi mezhebine ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ilmihal bilgilerine göre cevaplamaya çalıştık. Namazla ilgili merak edilen diğer soruları da ayrı bir yazımızda bir araya getirdik.
Cemaate sonradan yetişen kişiye ne denir?
İmamla birlikte namaza baştan başlayamayan, bir veya birkaç rekatı kaçırdıktan sonra cemaate katılan kişiye fıkıh kitaplarımızda mesbûk denir. Namazın bütün rekatlarına imamla birlikte yetişen kişiye ise müdrik denir. Birinci rekatın rükûsuna yetişemeyip sonraki rekatlarda imama uyan her kardeşimiz mesbûk hükmündedir.
Camiye geç kaldığımda koşarak yetişmeye çalışmalı mıyım?
Hayır kardeşim. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu konuda bizi şöyle uyarmıştır. “Kamet getirildiğini duyduğunuzda namaza vakar ve sükûnetle yürüyün, acele etmeyin. Yetiştiğiniz kısmı kılın, kaçırdığınız kısmı da tamamlayın.” (Buhârî, Müslim)
Camiye nefes nefese koşarak gelmek, saflara telaşla dalmak namazın huzuruna yakışmaz. Sakin adımlarla gelip yetiştiğimiz yerden imama uymak sünnete uygun olandır.
İmama nasıl uyulur, tekbiri nerede almalıyım?
Saftaki yerinizi aldıktan sonra imama uymaya niyet ederek ayakta iken iftitah tekbirini, yani namaza başlama tekbirini alırsınız. İmam hangi haldeyse siz de hemen o hale geçersiniz. İmam rükûda ise tekbirden sonra rükûya eğilir, secdede ise secdeye varırsınız.
Burada çok dikkat etmemiz gereken bir nokta var. İftitah tekbiri mutlaka ayakta alınmalıdır. Rükûya yetişeyim diye eğilmiş halde, rükûya yakın bir durumda alınan tekbirle namaza başlanmış olmaz. Önce dik durup tekbirinizi alın, sonra rükûya gidin.
Hangi durumda o rekata yetişmiş sayılırım?
İmam rükûdan doğrulmadan önce siz de rükûya varır ve bir an da olsa imamla birlikte rükûda bulunursanız o rekata yetişmiş olursunuz. İmam rükûdan kalktıktan sonra yetişirseniz o rekatı kaçırmış sayılırsınız. Yine de beklemeden imama uyar, onunla birlikte secdeye gidersiniz. Kaçırdığınız bu rekatı imam selam verdikten sonra kılarsınız.
İmam oturuşta iken yetişirsem ne okumalıyım?
Tekbirinizi ayakta alıp siz de oturursunuz ve sadece Ettehiyyâtü duasını okursunuz. İmam son oturuşta olsa bile Allahümme salli ve Allahümme bârik dualarını okumazsınız, çünkü sizin namazınız henüz bitmemiştir. Ettehiyyâtü’yü ağır ağır okuyarak imamın selam vermesini beklersiniz.
İmam selam verince hemen kalkmalı mıyım?
İmam selam verirken siz selam vermezsiniz. İmamın her iki tarafa selamını bitirmesini bekler, sonra tekbir alarak ayağa kalkar ve kaçırdığınız rekatları kılarsınız. İmam selam vermeden kalkmak doğru değildir, acele etmeyelim.
Kaçırdığım rekatları nasıl kılacağım?
Fıkıh âlimlerimiz bu konuda çok güzel bir ölçü koymuşlardır. Cemaate sonradan yetişen kişi kaçırdığı rekatları okuyuş bakımından namazın başı gibi, oturuş bakımından ise namazın sonu gibi kılar. Yani nerede oturacağınızı imamla kıldığınız rekatları da sayarak belirlersiniz. Kalkınca kıldığınız ilk rekatlarda ise namaza yeni başlamış gibi Fâtiha’dan sonra bir sure veya birkaç ayet de okursunuz. İlk duyuşta biraz karışık gelebilir, bu sebeple birkaç örnekle açıklayalım.
Sabah namazının ikinci rekatına yetişen kişi
İmam selam verdikten sonra kalkar, Fâtiha ve bir sure okur, rükû ve secdelerini yapar. Sonra oturup Ettehiyyâtü, Allahümme salli, Allahümme bârik ve Rabbenâ dualarını okur ve selam verir.
Akşam namazının üçüncü rekatına yetişen kişi
Bu kardeşimiz imamla bir rekat kılmıştır ve iki rekatı eksiktir. İmam selam verince kalkar, Fâtiha ve bir sure okuyarak rekatı tamamlar ve oturur. Çünkü imamla kıldığı rekatla birlikte bu onun ikinci rekatıdır. Bu oturuşta sadece Ettehiyyâtü okur. Sonra kalkar, yine Fâtiha ve bir sure okuyarak son rekatı kılar, son oturuşta dualarını okuyup selam verir.
Dört rekatlı farzın son iki rekatına yetişen kişi
İmam selam verince kalkar ve iki rekatın ikisinde de Fâtiha ile birlikte bir sure okur. Bu iki rekatın arasında oturmaz, ikinci rekatın sonunda son oturuşu yapar ve selam verir.
Dört rekatlı farzın son rekatına yetişen kişi
Öğle, ikindi veya yatsı namazının son rekatına yetişen kardeşimiz imam selam verince kalkar. Birinci rekatta Fâtiha ve bir sure okur ve oturur, bu oturuşta sadece Ettehiyyâtü okunur. Sonra kalkar, ikinci rekatta yine Fâtiha ve bir sure okur ve bu defa oturmadan üçüncü rekata kalkar. Üçüncü rekatta sadece Fâtiha okur, rükû ve secdelerden sonra son oturuşu yapar ve selam verir.
İmam sehiv secdesi yaparsa ben de yapmalı mıyım?
Evet. İmam sehiv secdesi yaptığında sonradan yetişen kişi de ona uyarak secdeleri yapar. Ancak imam sehiv secdesi için selam verirken siz selam vermezsiniz, sadece secdelere katılırsınız. İmam namazını bitirip son selamını verince kalkar, kendi rekatlarınızı tamamlarsınız.
Son söz
Değerli kardeşlerim, camiye erken gelip imamla birlikte iftitah tekbirini almak büyük bir fazilettir. Elimizden geldiğince namaza vaktinde yetişmeye gayret edelim. Ama bir mazeret sebebiyle geç kaldığımızda da cemaatten mahrum kalmayalım, yetiştiğimiz yerden imama uyalım. Namazımızı tamamladıktan sonra da namaz tesbihatını ihmal etmeyelim. Aklınıza takılan başka bir husus olursa mahallenizdeki imam efendiye ya da Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Alo 190 Fetva Hattı’na danışabilirsiniz.
Rabbim hepimize namazlarımızı huşû içinde, dosdoğru kılmayı nasip eylesin. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
